Zvicerra apo konfederata elvetike (CH) ësht lindur met 1 gusht 1291 për mes një nenshkrimi të një (bashkim) të 3 kantonave : Uri, schwitz dhe Unterwald në një prairi të Grütli; ky nenshkrim ësht për më mujt me un nda prej Habsbourg.

Heroji national, Guillaume Tell, e ka simbas legjendes, refusue qe ta pranoj autoritetin e Habsbourg në regjion. Për ket u denua, qe te gjuan nje shigjet për mes nje molle qe u kan e vnuar në mes të kokes të djalit të tij. Me plot precizion dhe kenaqsi e kaloj kit eprov me sukses.

Mandej tjerat regjione, qytete u bashkuan me keta 3 kantonat e par për ta bën nje shtet të kompozuar tash me 26 kantone, e Berni (Berne) kryeqyteti.

Në mes të Evropes, Zvicerra ësht në kufi me Gjermanin, Francen, Italin, Austrin dhe Liechtenstein. Siperfaqja e këti shteti ësht afersisht 41'300 Km2.

Valais ësht në mes të «Alpes» me nje naltësi të 4'000 m, dhe ghith ashtu ë lidhne zvicerra me italin dhe Francen. Kështu qi ësht nje kanton kodrinor dhe nje regjion i komercit, dhe i tourismit.

Zvicerra ësht nje konfederat, do me than nje bashkim e të shum kantoneve qe i kan kompetencat dhe organet e ngjajshme (konfederat). Dgjdo kanton e ka drejtat, ligjet dhe tribunalet e veta.

• sigurimi shendetsor ; fillimit obligohet (simbas ligjit : LAMAL)
• egzistojn ma shum se ni qind sigurime të ndryshme. Ndonjeher, ndodh qe patroni ju propozon nje sigurim kolektiv, ju keni të drejt qe ta refuzoni
• ju propozohen franshiza të ndryshme. Sa ma shum të jet lart, qmimet jan ma te vogla
• sigurimet shendetsore i pergjithshem jan sibas deshires dhe mujn të bahen ndaj një sigurimi të ndryshem se aj i fillimit.

• dgjdo person me nje rrog ësht te LAA
• si mos të punoni, ju duheni ta paguni sigurimin e aksidentit bashk me sigurimin shendetsor
• sigurimet shendetsore të pergjithshem mujn gjith ashtu

Dgjdo vetur automobile duhet të jet e sigurume, sigurimi qe i pergjegj prishjet (pies) ose sulmimet prej dikujt.

Shum tjera oferta të sigurimeve egzistojn, jo t¨èe obligume por të mira, si për shembell sigurim të banimit, RC privat, casco (vetur), sigurim juridik, TCS neper lokale të «office du Tourisme» (027/721.22.23) ...
Një agjent i sigurimeve munet me ju ndihmue për zhgjedhje e sigurimit qe ju konvenon.

pleqëri (penzion), nbijetart (vejan ose vejushk dhe jetimat)

invalidat (pa aftesi puntore komplete ose parciale për ni koh të gjat).

• obligohet prej 18  vjet si të punojn, apo 20 vjet prej fillimit të punes
• ekonomia mujore arrit deri në 5.05% prej rroges brut, terhiqen otomatikisht prej rroges të juaj nga patroni.
• Nese nuk punoni, obligohet qe të bani pagesen e Fr. 425.- për dgjdo vit (shum prej 01.01.2003). Ju duheni të prezentohi pran «caisse de compensation»
• qertifikat e sigurimit të AVS e parashihet formen e nje karte ngjyr hini, qe e mban një kod me 11 shifra dhe emrin e juaj, qe duheni të ja prezentoni patronave të juaj dhe ta ruani me kujdes.

«prévoyance» profesionale ose 2ème «pillier»

• obligim për personat me nje rrog
• ekonomia ësht e fixume prej institucionit «de prévoyance» (caisse de 2 ème pillier) të patronit tuaj dhe derhiqet prej rroges tuaj.
• ofron «prestation complémentaire» të AVS (do me than për koh të penzionit, për vdekje, për invalidat ose vdekje të ndonje bashkeshorti ose ndonjë prindi për femi ma pak se 18 vjet)

Organizimi për fëmit e vegjel (027/721.26.87) kujdeset qe të bartin dgjdo fëmi prej 0 teri 12 vjet nepër qerdhet komunale.

Shkolla obligohet për dgjdo femi prëj 5 tej 15 vjegjare (10 vite shkollore). Shkolla fillon ne fund të muajt gusht dhe mbaron ne fund te muajt qeshor dhe ka pushime të ndryshme ne mes te vitit. Nje plan shkollor i parashtohet dgjdo nxësi në fillim të vitit.

Shkollat parashkollore dhe filloret, prej 4 tej 12vjegjare jan komunale. Informatat dhe rrigjistrimet në birova të sekretaris të shkollave qi gjinden ne ndertesen shkollore në qytet.
Secrétariat des écoles . Rue des écoles 7  tél. 027/721.24.00

Për rinin 12 teri në 15 vjet, egzistojn në Martigny, dy shkolla të mësme :

Shkollat superiore dhe shkollat profesionale (praktik) jan të zgjedhta sim bas deshires, dhe kapacitetit të secilit.

Qendra e informatave të orientimit profesional (CIO) drejton dgjdo njeri qi deshiron të perfeksionohet :

Rue du Collège 5
1920 Martigny
tél : 027/721.75.61

Dgjdo njeri qi banon dikun aj duhet të rigjistrohet ndaj kontrolles të banorve për 14 ditë afat.

Emigrantat qi vin në zvicerrë dhe që kan deshir që të punojnë ata duhen para se me ja fillue punes që të rigjistrohen, dhe që të kerkojn një autorizim për me pune prej Etat du valais 8vendim prej servisit kantonal të emigrantave dhe servisit kantonal të punes).

Dgjdo ndryshim familar, (bashkim, ndamje...9 apo ëmer, vend të punes, ose vend banimi duhet të lajmrohet në kontrollen e banorve.

Dgjdo komunë zvicerrane ësht otonome, kështu ju duheni ta informoni derhekjen e juaj dhe gjith ashtu të rigjistrohi në komunen e banimit e re të juaj.

Egzistojn shum tipe të ndryshme të permiave për drejt të vned banimit :

Permiat L dhe B jan të obligume (ndalje prej rroges, dhe pagesa e patronit)

Për emigranta prej një komuniteti Evriopian e të AELE, permia B, C, G jan valide për 5 vjet. Për emigranta «jo CE / AELE», premia B esht valide 1 vit e C, 3 vjet. Permia G (kufitare) nuk egziston.

Në Martigny, kur ta merrni nje banim, ju duheni qe ta lajmoroni Synergie Martigny SA, për pagesen e rrymes, dhe si të keni deshir për lidhjen e radios, televizionit. Keni mundesin si ashtu e lidhjes të internetit.

Sinergy SA
Rue du Simplon 4 B
Tél : 027/721.25.00

Rrigjistrimi obligohet për dgjdo familje qi kan një radio, ose television për pagesen.
Infoline : 0844.834.834 ose formulari i rrigjistrimit ndaj kontrolles të banorve.

keni mudesin qe të banoni me një apartament (banes) me qira, kurse kjo mund të zhvillohet ndaj një agjensioni publik apo privat.

Esht me rendsi që një knotroll ti bahet apartamentit në fillim, që të nenshkruhet banori dhe agensioni apo pranari privat, që mos të ket dyshim kur ta lëshoni vend banimin.

Globalisht kontratat nenshkruhen për një vit, dhe perseritet automatikisht.

Gjith here ma teper, një garancion për banim ësht e mundshme që të kerkohet. Ajo mund të furnizohet për mes të bankes ose për mes nje akonti. Esht një shum qi pershtatet me 3 muj të pageses të banimit dhe ajo blokohet deri në fund të kontrates të nenshkruar.

ASLOCA (association suisse des locataires)
Rue du l'Industrie 10 – 1950 Sion
tél : 027/322.92.49

Valais ësht një kanton katolik, dhe ky i respekton ditat e festave të kesaj feje.

• 1er Janar : viti i ri
• 19 Mars : St - Josepeh
• funi i Majt(datë e ndryshme) : Ascension
• mesi i Qeshorit (datë e ndryshme) : festa e zotit
• 1er Gusht : fest Nderkombtare
• 15 Gusht : Assomption
• 1er Nentor : Toussaint
• 8 Dhjetor : Immaculée conception
• 25 Dhjetor : Noël (para vitit të ri)

• ngjdo të ejte në mengjes : trgu në Place centrale
• shkurt – mars (datë e ndryshme) : karrnavali (fest e fundit të dimrit), 1 javë, kalimi të shtunen dhe të diellen, organizime të ndryshme, në lagjen e Bourg.
• fest e 5 kontinentave (fund të qeshorit), Place centrale
• Foire du Valais (tetor) në CERM, zgjat 10 ditë, expozita e të githa llojeve ekonomike bujsore
• për dgjdo vjet, në mes te tetorit, të merkuren dhe të ejten ësht Cirque Knie
• ne nentor, ne mes të qytetit zhvillohet gara në shpejtësi kamsore
• të paren të hane të mujit dhjetor au Bourg, në rugene vjeter të qytetit treg i madh, Foire du Lard
• tregu i Noël, në fund të dhjetorit, në Place centrale

Dgjdo vit qi esht qift, të paren jav të mujit gusht, zhvillohet festivali nderkombtar folklorik d'octodure (FIFO), në CERM, shumica e grupeve prezentohen në Place centrale dhe në Place du Bourg.

Rrogat minimale dhe menyrat e punes janë të fiksume më nje bashkësi kolektive ose në kontrata të përhershme.

Për informata apo për udhëzime, duheni të pyetni sindikaten, ose njerzit pergjegjës të profesionave.

Office communal du Travail
prej të hanes deri të premten prej 08h00 deri 12h00
Avenue du Grand-St-Bernard 4
1920 Martigny
Tél. no : 027/721.22.50

Lirija personale, drejtat e njeruit, demokracia dhe neutraliteti, jan të rendesishme dhe tradicionale zvicerrane.

Dy lloje te fejave existojn (katolike dhe protesatnte) jan te ngjajshme por lirin të besimit e kan të garantume.

Barazimi të mashkujt dhe të femrat jan të shkrume në ligjinë zvicerran, dhe drejtat e femijeve jan të njoftura dhe dhe gjith ashtu të respektuara.

për shembell, ndalimi që femijet të punojnë, të jen të malltretuar, liri të mendimit të bashkeshorteve, në profesion, në fe, në mendimit politik...

Existojnë denime të ashperta, (të forta), si në burgim, për akte raciste, sexiste, ose shiqime të kqijatë njëgrupi apo minoriteti.

With a Catholic majority, the Valais honors Catholic feast-days as public holidays and Sundays, as days of rest, favorable for family lunches or strolls. So kindly avoid making a noise that would upset the neighbors on those days.

Disturbance of the peace at night is also unwelcome. No noise please after 10 p.m.
If you are going to receive guests, kindly inform your next-door neighbors a few days beforehand.

• Dgjdo njeri qi don te vozit vetur me nje motor, aj duhet te ket nje leje.
• Permia e vetures te nje mësimtari mundson qe te vorzit me autoshkoll, ose menje njeri qe ika mbushur 23 vjet ne minimum, dhe qi eka lejen e vozitjes permi 3 vjet
• Ne zvicerr, ne shtete shpejtsija ësht e kufizume deri ne 50km/h ne rrug kontonale (tabelet e kalterta) kufizohet shpejtesia ne 80km/h dhe ne autoban (tabelet e verdha) kilometragja maximale kufizohet ne 120km/h
• Ne vetur obligohet qe qdo pasagjer te ket rrypin e vnut, dhe femija qe jan ner 7 vjet ata duhen te jen te ulur mrapa te vetures ne nje ulëse te specializume për ta ( për ma shum informata : birovi TCS ne '' office de Tourisme '')
• Për ata qe jan vetem me dy rrot, mbrojtsia e kokes obligohet edhe për motor biciklet
• Për alkol nuk mund të jet ma teper se 0.5°/00 (1 got)
• Veturat qe nuk kan mundësi të voziten ne 80km/h minimum ato nuk lejohen te voziten ne autoban. Ndalohet, auto stopi dhe rrot me baskija gjith ashtu. Si te jeni ne prishje si për shembull ( pa benzin), ju mund te denohi.

• prej 14 vjeteve : motor bicikleta dhe veturat teri ne 30km/h
• prej 16 vjeteve : motorat teri ne 50cm3
• prej 18 vjeteve të gjith tipat tjer te veturave otorisohen

Permia e vozitsit mësimtari ësht e vlefshme 2 vjet në maximum dhe mund te mirret vetem mas oreve te ndihmes te par dhe rigjistrimit të nje autoshkolle.

Vitin e par lejohen lejet jo zvicerrane vetem për gara profesionale ndalohen.

nese e bini veturen e juaj prej venit tuaj ju duheni ta beni kontroll teknike dhe ta informoni birovin service cantonal de la circulation routière për kët.
Te parin vit te rigjistrimit te vetures ju nuk mundeni ta shitni ose ta jepni ndonje njeriu tjeter.

Për kontrollen teknike ju duheni ta dorzoni : raportin e expertizen dhe dokumenti i anti polucionit (prej nje garazhisti).

Service cantonal de la circulation routière
et de la navigation
Av. de France 71
1951 Sion
tél : 027/606.71.00

Për bicikleta apo motor bicikleta plaketat blehen ne post apo në TCS.